درجه سایش پارکت چیست و چرا مهم است؟

درجه سایش پارکت برای بسیاری از خریداران موضوعی مبهم است؛ زیرا هنگام انتخاب کفپوش، معمولاً با مدل‌ها و مشخصات ظاهری مختلف روبه‌رو می‌شوند، اما نمی‌دانند کدام گزینه در عمل دوام بیشتری دارد و برای شرایط استفاده آن‌ها مناسب‌تر است. همین موضوع باعث می‌شود برخی پارکت‌ها در مدت کوتاهی دچار خط‌وخش یا فرسودگی شوند، در حالی که این مشکل با بررسی یک شاخص ساده قابل پیشگیری است.

اصطلاحاتی مثل کلاس سایش پارکت یا ضریب سایش پارکت معمولاً روی بسته‌بندی محصولات دیده می‌شود، اما تا زمانی که مفهوم و کاربرد آن‌ها روشن نباشد، انتخاب صحیح دشوار خواهد بود. آشنایی اولیه با این شاخص، مسیر تصمیم‌گیری را شفاف‌تر می‌کند و کمک می‌کند کفپوشی انتخاب شود که با میزان تردد و شرایط واقعی فضا هماهنگ باشد.

درجه سایش پارکت چیست و چگونه خوانده می‌شود؟

درجه سایش پارکت که معمولاً با حرف AC نشان داده می‌شود، یک استاندارد بین‌المللی برای سنجش میزان مقاومت سطح پارکت لمینت در برابر سایش و رفت‌وآمد است. حرف AC مخفف Abrasion Class بوده و بیان می‌کند که کفپوش پس از گذراندن آزمون‌های استاندارد، در چه سطحی از مقاومت قرار گرفته است. این استاندارد بر اساس مجموعه‌ای از تست‌های آزمایشگاهی (مطابق EN 13329) تعیین می‌شود و به مصرف‌کننده کمک می‌کند بدون نیاز به آزمون عملی، کیفیت واقعی سطح پارکت را مقایسه کند.

از نظر کاربردی، عددی که پس از AC می‌آید (مثل AC3، AC4 یا AC5) نشان‌دهنده شدت مقاومتی است که پارکت در برابر عوامل سایشی از خود نشان داده است. هرچه این عدد بزرگ‌تر باشد، کفپوش توان بیشتری برای تحمل رفت‌وآمد روزانه، تماس مکرر کفش‌ها، جابه‌جایی وسایل و فشارهای مداوم خواهد داشت. به همین دلیل است که این شاخص، معیار قابل اعتمادی برای انتخاب پارکت بر اساس کاربری فضای مورد نظر به شمار می‌رود.

در بازار ایران، اصطلاحات دیگری مانند کلاس سایش پارکت، ضریب سایش پارکت یا حتی مقاومت سایشی پارکت نیز برای اشاره به همین مفهوم به‌کار می‌رود. اگرچه این واژه‌ها در ظاهر متفاوت‌اند، اما همگی به درجه‌بندی AC اشاره دارند و تفاوت معنایی بین آن‌ها وجود ندارد. مهم این است که هنگام انتخاب، به عدد کنار AC توجه شود و این عدد با میزان تردد واقعی فضا هماهنگ باشد.

کلاس سایش پارکت چگونه در آزمایشگاه تعیین می‌شود؟

برای تعیین کلاس سایش پارکت از مجموعه‌ای آزمون‌های استاندارد استفاده می‌شود که هدف آن‌ها سنجش میزان مقاومت سطح پارکت در برابر عوامل مخرب روزمره است. این آزمون‌ها مطابق استاندارد بین‌المللی EN 13329 انجام می‌شوند و نتیجه نهایی آن‌ها عددی است که به‌صورت AC روی محصول درج می‌شود. نکته مهم این است که این عدد فقط بر اساس یک تست مشخص نمی‌شود؛ بلکه هر محصول باید چندین مرحله کنترل کیفیت را با موفقیت پشت سر بگذارد.

آزمون Taber؛ مبنای تعیین مقاومت سایشی

مهم‌ترین آزمون برای سنجش مقاومت سایشی، تست Taber است. در این روش:

• نمونه پارکت روی دستگاه قرار می‌گیرد.
• دو چرخ ساینده استاندارد، سطح لمینت را تحت فشار مشخص می‌سایند.
• فرایند در سیکل‌های ۱۰۰تایی انجام می‌شود و پس از هر مرحله، سطح بررسی می‌شود.
• زمانی که اولین نشانه‌های ساییدگی قابل مشاهده روی لایه دکور ظاهر شود، نقطه‌ای به نام IP (Initial Point) ثبت می‌گردد.

مجموع تعداد سیکل‌هایی که محصول تا پیش از رسیدن به این نقطه تحمل می‌کند، ملاک اصلی تعیین درجه سایش پارکت است. هرچه این عدد بالاتر باشد، محصول AC بزرگ‌تری دریافت می‌کند.

آزمون‌های تکمیلی برای تعیین AC

در کنار تست Taber، چند آزمون دیگر نیز انجام می‌شود تا مقاومت واقعی پارکت در شرایط مختلف سنجیده شود. این آزمون‌ها معمولاً شامل:

• مقاومت در برابر خراش سطحی
• مقاومت در برابر ضربه اجسام سخت یا نوک‌تیز
• پایداری رنگ در برابر نور و حرارت
• مقاومت در برابر لکه‌پذیری مواد خانگی
• رفتار کفپوش در برابر سایش نقطه‌ای و خطی

اگر محصول در هر یک از این تست‌ها عملکرد قابل قبولی نداشته باشد، حتی با وجود نتیجه مناسب در تست Taber، موفق به دریافت آن درجه AC نمی‌شود. به همین دلیل، عدد AC شاخص قابل‌اعتمادی برای سنجش کیفیت روکش لمینت محسوب می‌شود.

نقش روکش ملامینه و لایه Overlay در نتیجه آزمون‌ها

بخش اصلی مقاومت سایشی پارکت از لایه‌ای به نام Overlay ایجاد می‌شود؛ لایه‌ای شفاف و بسیار سخت که روی طرح تزئینی قرار می‌گیرد. کیفیت این لایه به‌همراه فرایند پرس و نوع رزین به‌کاررفته، مستقیم بر نتیجه تست‌ها و عدد نهایی AC تأثیر می‌گذارد. بنابراین وجود یک Overlay استاندارد و باکیفیت، شرط اصلی رسیدن به کلاس سایش بالاتر است.

انواع درجه سایش پارکت (AC1 تا AC5) و محدوده کاربرد هرکدام

درجه‌بندی AC به مصرف‌کننده کمک می‌کند بداند هر پارکت لمینت برای چه سطحی از تردد مناسب است و در چه شرایطی بهترین عملکرد را دارد. این درجه‌بندی از AC1 تا AC5 تعریف شده و عدد بزرگ‌تر بیانگر مقاومت بیشتر در برابر سایش و فشارهای روزمره است.

برای درک بهتر این دسته‌بندی، در ادامه جدول و سپس توضیح تک‌تک کلاس‌ها را مشاهده می‌کنید.

جدول مقایسه کلاس‌ های سایش پارکت

درجه سایش پارکت (AC)	سطح کاربری استاندارد	میزان تردد مناسب	مثال کاربردی
AC1	21	کم	اتاق خواب مهمان، اتاق کم‌استفاده
AC2	22	متوسط	اتاق خواب، ناهارخوری با تردد معمولی
AC3	31	متوسط تا زیاد	نشیمن، راهرو، واحد مسکونی پرتردد
AC4	32	زیاد	دفاتر اداری، فروشگاه کوچک، محیط کار
AC5	33	بسیار زیاد	مراکز خرید، سالن‌های تجاری پرتردد

AC1 و AC2؛ مناسب فضاهای کم‌تردد (در بازار امروز کم‌مصرف)

این دو کلاس جزو قدیمی‌ترین دسته‌های AC هستند که معمولاً برای فضاهای مسکونی ساده و کم‌تردد تعریف شده‌اند:

• AC1: کمترین سطح مقاومت سایشی پارکت؛ مناسب اتاق‌هایی که تقریباً استفاده نمی‌شوند.
• AC2: مناسب اتاق خواب، پذیرایی کم‌تردد یا فضاهایی که فشار چندانی روی کف وارد نمی‌شود.

در بازار ایران، به دلیل بالا رفتن کیفیت عمومی محصولات و افزایش نیاز به دوام بیشتر، AC1 و AC2 کمتر تولید یا عرضه می‌شوند و اغلب تولیدکنندگان مستقیم روی AC3 و بالاتر تمرکز دارند.

AC3؛ انتخاب مناسب برای خانه‌های معمولی

AC3 رایج‌ترین درجه سایش در لمینت‌ های مسکونی است. این کلاس برای خانه‌هایی مناسب است که:

• رفت‌وآمد روزانه عادی دارند،
• کودک یا حیوان خانگی حضور دارد،
• از پذیرایی و راهرو استفاده منظم می‌شود.

ویژگی‌های کلیدی AC3:

• مقاومت خوب در برابر سایش و خط‌وخش
• انتخابی اقتصادی‌تر نسبت به AC4
• مناسب اکثر واحدهای مسکونی و آپارتمان‌ها

اگر کاربر به‌دنبال تعادل بین قیمت، کیفیت و دوام باشد، AC3 معمولاً اولین پیشنهاد است.

AC4؛ تعادل بین دوام بالا و کاربری گسترده

AC4 بالاترین انتخاب رایج برای خانه‌ها و مناسب بسیاری از فضاهای اداری است. این کلاس سایش پارکت زمانی پیشنهاد می‌شود که:

• تردد روزانه بالاست
• استفاده از کفپوش در محیط‌هایی مانند نشیمن پرتردد، راهرو، یا دفتر کار باشد
• به مقاومت بالاتر در برابر خط‌وخش نیاز باشد

ویژگی‌های برجسته AC4:

• مقاومت بالاتر نسبت به AC3
• مناسب ادارات کوچک، فروشگاه‌های کم‌تردد و خانه‌های پرجمعیت
• استحکام مناسب در برابر جابه‌جایی مبلمان و استفاده روزمره

به همین دلیل بسیاری از لمینت‌های حرفه‌ای و استاندارد داخلی در همین سطح تولید می‌شوند.

AC5؛ مناسب فضاهای اداری و تجاری پرتردد

AC5 بالاترین سطح مقاومت سایشی در لمینت‌های رایج بازار است. این درجه سایش برای فضاهایی توصیه می‌شود که:

• رفت‌وآمد بسیار زیاد دارند
• کفپوش دائماً تحت فشار، ضربه و تماس کفش‌ها است
• استفاده تجاری یا عمومی سنگین وجود دارد

کاربردهای AC5:

• مراکز خرید
• فروشگاه‌های پرتردد
• سالن‌های زیبایی
• لابی هتل‌ها
• محیط‌های تجاری پررفت‌وآمد

این کلاس سایش پارکت لمینت به دلیل ساختار قوی‌تر لایه Overlay و کیفیت بالاتر روکش، معمولاً قیمت بالاتری دارد اما در پروژه‌های پرتردد به‌صرفه‌ترین انتخاب از نظر عمر مفید است.

آیا AC6 واقعی وجود دارد؟

در سال‌های اخیر برخی برندهای بازاری از AC6 نیز نام می‌برند، اما باید توجه داشت:

• استاندارد اصلی EN 13329 تمرکز خود را بر AC1 تا AC5 گذاشته است.
• AC6 بیشتر در برخی محصولات خاص و با هدف تمایز تجاری معرفی می‌شود.
• برای اکثر کاربری‌های خانگی و اداری، AC4 و AC5 کاملاً کافی و استاندارد هستند.

بنابراین هنگام انتخاب، بهتر است به درجه سایش پارکت واقعی ثبت‌شده روی محصول و استانداردهای ثبت شده توجه شود، نه عنوان‌های تبلیغاتی.

ضریب سایش پارکت تنها معیار نیست؛ به چه فاکتورهای دیگری توجه کنیم؟

اگرچه ضریب سایش پارکت (AC) یکی از مهم‌ترین شاخص‌های دوام لمینت است، اما کیفیت نهایی کفپوش تنها با این عدد مشخص نمی‌شود. پارکت مجموعه‌ای از لایه‌ها و اجزاست که هرکدام نقش مستقلی در عملکرد و طول‌عمر آن دارند. بنابراین برای انتخاب یک کفپوش استاندارد و بادوام، لازم است مجموعه‌ای از معیارها را در کنار عدد AC بررسی کنید.

فاکتورهای مکمل در انتخاب پارکت

• ضخامت تایل لمینت
  ضخامت پارکت معمولاً ۸ یا ۱۲ میلی‌متر است. افزایش ضخامت لزوماً باعث بالا رفتن درجه سایش نمی‌شود، اما در بهبود احساس زیر پا، کاهش صدا و افزایش مقاومت مکانیکی کاملاً مؤثر است.
• نوع مغزی (HDF) و تراکم آن
  کیفیت مغزی به‌ویژه در لمینت‌هایی که از HDF با تراکم بالا ساخته می‌شوند، نقش مهمی در استحکام، تحمل فشار و جلوگیری از تورم دارد. انتخاب محصولاتی از تولیدکنندگان معتبر مانند ایزوفام به معنای اطمینان از کیفیت مغزی و استاندارد بودن آن است.
• کیفیت زیرسازی پارکت
  زیرسازی صحیح یکی از مهم‌ترین عوامل ماندگاری کفپوش است. زیرسازی استاندارد از ایجاد صدا، لق شدن تایل‌ها و شکستگی کلیک‌ها جلوگیری می‌کند. (در مقاله زیرسازی پارکت می‌توانید راهنمای کامل را مشاهده کنید.)
• سیستم کلیک و کیفیت پروفیل لبه‌ها
  اتصالات باکیفیت باعث انسجام بیشتر کفپوش، جلوگیری از باز شدن درزها و مقاومت بهتر در برابر رطوبت می‌شود. سیستم کلیک استاندارد، نصب و نگهداری را بسیار آسان‌تر می‌کند.
• نصب صحیح و رعایت اصول فنی
  نصب حرفه‌ ای پارکت از رعایت فاصله انبساط گرفته تا تطبیق دما و رطوبت محیط تأثیر مستقیمی بر عمر کفپوش دارد. اجرای اصولی باعث می‌شود پارکت دچار تاب‌برداشتن، بازشدگی درزها یا آسیب‌های ناشی از انبساط و انقباض نشود.
• اعتبار تولیدکننده و ثبات کیفیت محصولات
  برندهای معتبر معمولاً از مواد اولیه استاندارد، خط تولید دقیق و کنترل کیفی منسجم استفاده می‌کنند. در چنین شرایطی ثبات کیفیت در سری‌های مختلف تولید تضمین می‌شود و مصرف‌کننده از اصالت ویژگی‌هایی مانند درجه سایش پارکت، نوع مغزی و کیفیت روکش اطمینان بیشتری دارد. انتخاب محصول از برندهای شناخته‌شده‌ای مانند ایزوفام مزیتی مهم در خرید پارکت لمینت محسوب می‌شود.

جمع‌بندی

درجه سایش پارکت شاخصی ساده اما بسیار تعیین‌کننده است که به شما کمک می‌کند کیفیت و دوام واقعی لمینت را بدون آزمون عملی تشخیص دهید. با اینکه عدد AC نقش مهمی در سنجش مقاومت سطح پارکت دارد، اما انتخاب نهایی تنها به این عدد محدود نمی‌شود و عواملی مانند نوع مغزی، کیفیت روکش، سیستم کلیک و اجرای صحیح نیز به همان اندازه بر عملکرد کفپوش اثر می‌گذارند.

بنابراین بهترین انتخاب زمانی رقم می‌خورد که درجه سایش مناسب را در کنار استانداردهای ساخت، کیفیت مواد اولیه و شرایط واقعی استفاده بررسی کنید. توجه به همین چند نکته ساده باعث می‌شود کفپوش سال‌ها ظاهر و استحکام اولیه خود را حفظ کند و تجربه‌ای مطمئن و طولانی‌مدت برای شما به‌همراه داشته باشد.